1. Định nghĩa
Sởi là bệnh truyền nhiễm rất dễ lây qua đường hô hấp. Đối với phụ nữ mang thai, bệnh có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ và thai nhi nếu không được theo dõi đúng cách. Tuy nhiên, bệnh hoàn toàn có thể phòng ngừa hiệu quả bằng vắc xin
Trong thai kỳ, hệ miễn dịch của người mẹ suy giảm tự nhiên để thích nghi với thai nhi, khiến mẹ bầu dễ mắc bệnh hơn và dễ gặp biến chứng nặng hơn so với người bình thường.
2. Đường lây truyền
Virus sởi lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp:
- Qua giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi
- Qua tiếp xúc gần với dịch tiết mũi họng
- Qua môi trường không khí kín (virus có thể tồn tại trong không khí một thời gian)
Bệnh có khả năng lây lan rất cao, đặc biệt trong cộng đồng chưa được tiêm chủng đầy đủ. Một người nhiễm sởi có thể lây bệnh cho nhiều người khác ngay cả trước khi xuất hiện phát ban.
3. Tình hình tại Việt Nam
Tại Việt Nam, sởi vẫn xuất hiện theo các đợt dịch nhỏ, đặc biệt ở những khu vực có tỷ lệ tiêm chủng chưa đạt mức miễn dịch cộng đồng (khoảng 90–95%). Những năm gần đây, Bộ Y tế ghi nhận các ca mắc sởi rải rác, chủ yếu ở trẻ em chưa tiêm đủ vắc xin, nhưng người lớn – trong đó có phụ nữ mang thai – vẫn có nguy cơ mắc nếu chưa có miễn dịch. Ngoài ra, theo các báo cáo của WHO, việc gián đoạn tiêm chủng sau đại dịch COVID-19 cũng làm tăng nguy cơ bùng phát sởi ở nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.
4. Triệu chứng
Triệu chứng sởi ở phụ nữ mang thai tương tự người bình thường, nhưng có thể nặng hơn:
Giai đoạn khởi phát:
- Sốt cao (có thể 39–40°C)
- Ho khan
- Sổ mũi
- Mắt đỏ, chảy nước mắt
Xuất hiện các đốm trắng nhỏ trong miệng (dấu Koplik)
Giai đoạn phát ban:
- Ban đỏ bắt đầu ở mặt, sau đó lan xuống toàn thân
- Ban tồn tại khoảng 5–6 ngày rồi mờ dần
Biến chứng có thể gặp ở mẹ:
- Viêm phổi
- Tiêu chảy nặng
- Suy dinh dưỡng
Ảnh hưởng đến thai nhi:
- Sảy thai
- Sinh non
- Thai chết lưu
- Trẻ nhẹ cân khi sinh
Mặc dù có thể xảy ra biến chứng, nhưng phần lớn phụ nữ mang thai mắc sởi nếu được theo dõi và chăm sóc đúng cách vẫn có thể hồi phục tốt và sinh con an toàn.
KHI NÀO CẦN ĐI KHÁM NGAY?
- Sốt cao ≥ 39°C
- Khó thở
- Ho nhiều
- Ban lan nhanh
- Đã tiếp xúc người nghi sởi
5. Điều trị và theo dõi
Hiện nay, không có thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh sởi. Việc điều trị chủ yếu là hỗ trợ:
- Nghỉ ngơi, uống nhiều nước
- Hạ sốt an toàn theo chỉ định bác sĩ
- Bổ sung dinh dưỡng đầy đủ
- Theo dõi dấu hiệu biến chứng
Đối với phụ nữ mang thai:
- Cần được theo dõi chặt chẽ bởi bác sĩ sản khoa
- Có thể cần nhập viện nếu có dấu hiệu nặng (khó thở, sốt cao kéo dài…)
- Theo dõi sự phát triển của thai nhi bằng siêu âm định kỳ
- Theo khuyến cáo từ Các hiệp hội Sản Phụ Khoa uy tín trên thế giới, phụ nữ mang thai mắc bệnh truyền nhiễm cần được quản lý tại cơ sở y tế để giảm nguy cơ biến chứng cho cả mẹ và thai nhi.
6. Phòng ngừa
Phòng bệnh là biện pháp quan trọng nhất.
- Tiêm vắc xin
- Tiêm vắc xin sởi (MMR) trước khi mang thai ít nhất 1–3 tháng
- Không tiêm vắc xin sởi trong thai kỳ vì là vắc xin sống giảm độc lực
Các biện pháp khác
- Tránh tiếp xúc với người nghi mắc sởi
- Đeo khẩu trang khi đến nơi đông người
- Rửa tay thường xuyên
- Tăng cường dinh dưỡng, nâng cao sức đề kháng
Theo các khuyến cáo y khoa hiện nay, tiêm chủng trước thai kỳ là chiến lược hiệu quả nhất để bảo vệ sức khỏe mẹ và bé khỏi các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Nếu đã từng tiêm vắc xin sởi đầy đủ hoặc đã mắc bệnh trước đây, khả năng mắc lại là rất thấp.
7. Kết luận
Sởi là bệnh có thể phòng ngừa được. Mẹ bầu không nên quá lo lắng, nhưng cần chủ động bảo vệ bản thân bằng cách tiêm phòng trước mang thai, tránh tiếp xúc nguồn lây và đi khám ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ
5 ĐIỀU MẸ BẦU CẦN NHỚ
- Sởi rất dễ lây qua đường hô hấp
- Thai phụ có nguy cơ biến chứng nặng hơn
- Không có thuốc điều trị đặc hiệu
- Không tiêm vắc xin khi đang mang thai
- Tiêm vắc xin trước mang thai là cách phòng bệnh tốt nhất
8. Câu hỏi thường gặp (FAQ)
- Mang thai có tiêm vắc xin sởi được không? Không. Vắc xin sởi là vắc xin sống nên không được tiêm trong thai kỳ.
- Nếu lỡ tiếp xúc với người bị sởi thì phải làm sao? Cần: Thông báo ngay cho bác sĩ; Theo dõi triệu chứng trong 7–21 ngày; Có thể được chỉ định globulin miễn dịch trong một số trường hợp nguy cơ cao (theo khuyến cáo của WHO/ACOG)
- Bị sởi khi mang thai có phải bỏ thai không? Không phải tất cả các trường hợp đều phải chấm dứt thai kỳ. Cần được bác sĩ đánh giá cụ thể dựa trên: Tuổi thai; Mức độ bệnh; Tình trạng của thai nhi
- Sau sinh có cần tiêm vắc xin không? Có. Nếu mẹ chưa có miễn dịch, nên tiêm vắc xin sởi sau sinh để phòng bệnh cho lần mang thai sau.
- Sởi có gây dị tật thai nhi không? Khác với rubella, sởi ít gây dị tật bẩm sinh nhưng vẫn có thể gây biến chứng nặng như sinh non, thai chết lưu.
- Tôi không nhớ đã tiêm vắc xin chưa, phải làm sao? Có thể xét nghiệm kháng thể hoặc tiêm sau sinh nếu cần
- Người thân bị sởi có nên tiếp xúc với mẹ bầu không? Không, cần tránh hoàn toàn
Tài liệu tham khảo
1/ World Health Organization (WHO) – Measles and maternal health
2/ American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) – Guidelines on infections in pregnancy
3/ International Federation of Gynecology and Obstetrics (FIGO) – Maternal immunization recommendations
4/ National Institute for Health and Care Excellence (NICE) – Antenatal infection management
Tin, bài: BS. Phạm Hồng Toàn