I. Sốt xuất huyết là gì?
Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm do muỗi Aedes gây ra, thường gặp tại Việt Nam. Bệnh xảy ra quanh năm, thường gia tăng vào mùa mưa. Bệnh gặp ở cả trẻ em và người lớn. Bệnh sốt xuất huyết dạng nhẹ sẽ gây sốt cao, phát ban, đau cơ và khớp, rối loạn đông máu, suy đa tạng... Khi mang thai, mẹ bầu cần chú ý hơn vì bệnh có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của cả mẹ và bé nếu không được theo dõi đúng cách.
Nếu như trước đây sốt xuất huyết chỉ diễn biến theo mùa, thì với tác động đô thị hóa và nhiều yếu tố khác như biến đổi khí hậu, giao thương phát triển, bệnh sốt xuất huyết ngày càng khó lường. Hiện, Việt Nam có số ca sốt xuất huyết xuất hiện quanh năm và khắp mọi nơi trên đất nước.
Trong những năm gần đây, Tổ chức y tế Thế giới (WHO) đã liên tục phát đi những cảnh báo về sự gia tăng sốt xuất huyết trên phạm vi toàn cầu và đánh giá bệnh là 1 trong 10 "mối đe dọa sức khỏe toàn cầu" được xếp mức độ 3 (mức độ cao nhất) về khẩn cấp y tế.
Hình 1: Mũi Aedes
II. Vì sao sốt xuất huyết nguy hiểm trong thai kỳ?
Trong thai kỳ, cơ thể mẹ có nhiều thay đổi sinh lý nên khi mắc sốt xuất huyết có thể:
- Dễ diễn tiến nặng hơn
- Khó phân biệt với các bệnh lý sản khoa (tiền sản giật, HELLP…)
- Nguy cơ biến chứng cho cả mẹ và thai
III. Biến chứng có thể gặp
1. Đối với mẹ
- Sốc do thoát huyết tương
- Xuất huyết (chảy máu cam, xuất huyết âm đạo, nội tạng)
- Giảm tiểu cầu nặng
- Suy gan, suy đa cơ quan (trường hợp nặng)
2. Đối với thai
- Sẩy thai (đặc biệt 3 tháng đầu)
- Sinh non
- Thai chậm phát triển trong tử cung
- Thai lưu
- Truyền virus từ mẹ sang con (hiếm)
Tuy nhiên, đa số trường hợp nếu được theo dõi đúng sẽ hồi phục tốt.
* Dấu hiệu nhận biết
Phụ nữ mang thai cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu: Sốt cao đột ngột; Đau đầu, đau hốc mắt; Đau cơ, khớp; Phát ban
* Dấu hiệu cảnh báo: Đau bụng nhiều; Nôn ói liên tục; Lừ đừ, mệt nhiều; Chảy máu bất thường
Giai đoạn nguy hiểm thường từ ngày 3–7 của bệnh
IV. Chẩn đoán
Dựa vào:
- Lâm sàng
- Xét nghiệm:
+ NS1 antigen (giai đoạn sớm)
+ IgM/IgG Dengue
+ Công thức máu: giảm tiểu cầu, cô đặc máu
+ Ở thai phụ cần theo dõi sát hơn người bình thường
V. Điều trị và theo dõi
Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Mẹ bầu cần được bác sĩ theo dõi và điều trị hỗ trợ tại cơ sở y tế
Nguyên tắc:
+ Theo dõi sát dấu hiệu sinh tồn
+ Bù dịch hợp lý (rất quan trọng)
+ Theo dõi tiểu cầu và hematocrit
+ Nhập viện khi có dấu hiệu cảnh báo
Lưu ý đặc biệt cho thai phụ
+ Tránh dùng thuốc hạ sốt ngoài paracetamol
+ Không dùng NSAIDs (ibuprofen, aspirin) → tăng nguy cơ xuất huyết
+ Theo dõi tim thai và tình trạng thai
VI. Xử trí khi gần ngày sinh
Nếu mắc sốt xuất huyết gần ngày sinh:
Nguy cơ băng huyết sau sinh cao
Cần chuẩn bị:
Truyền tiểu cầu (nếu cần)
Đội ngũ hồi sức
Ngân hàng máu
Thời điểm sinh cần được cân nhắc kỹ bởi bác sĩ sản khoa
VII. Phòng ngừa
Hiện chưa có vaccine phổ biến cho thai phụ → phòng muỗi là chính
Các biện pháp: Ngủ mùng; Dùng kem chống muỗi an toàn cho thai phụ; Loại bỏ nước đọng; Tránh ra ngoài khi sáng sớm hoặc chiều tối; Mặc quần áo dài tay
VIII. Những điều MẸ BẦU cần nhớ
- Sốt khi mang thai → không chủ quan
- Theo dõi sát từ ngày 3–7 của bệnh: giai đoạn nguy hiểm
- Không tự ý dùng thuốc hoặc truyền dịch
- Khám ngay khi có dấu hiệu cảnh báo
- Điều trị tại cơ sở có chuyên khoa sản, khi nhập viện, mẹ bầu sẽ được:
+ Xét nghiệm máu
+ Theo dõi tim thai
+ Theo dõi dấu hiệu nặng
Mục tiêu: Đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ Y tế Việt Nam. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị sốt xuất huyết Dengue (Quyết định 3705/QĐ-BYT, cập nhật)
2. Basurko C, et al. Maternal and fetal consequences of dengue fever during pregnancy. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol.
3. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Dengue Clinical Guidance.
4. World Health Organization. Dengue: Guidelines for Diagnosis, Treatment, Prevention and Control. WHO; 2009.
5. WHO. Dengue and severe dengue – Fact sheet. Updated 2023.
Tin, bài: BS. Lê Thị Lục Hà